Гурам Андроникашвили: Ұлттық банктің шешімдеріне нақтылық пен болжалдылық керек

Алматы. 10 қараша. ҚазТАГ - Сергей Зелепухин. Сарапшылар дабыл қағуда: Ұлттық банктің жоғары базалық жарнасы теңгелік өтімділіктің қол жетімділігіне кері ықпал етуде. Оны ағымдағы жағдайда ұзақ уақыт сақтап тұру экономикаға кері әсер етеді.
Ұлттық банктің ақшалай-несие саясатын күшейтуінің салдарын бағалау және себептері туралы әңгімелеуді біз «ForteBank» АҚ басқарма төрағасының орынбасары Гурам Андроникашвилиден сұраған едік. Айта кетелік, бұл сұхбат 20 қазанда жазылып алынды, десек те негізгі жайттар әлі күнге дейін өз маңызын жойған жоқ. Оның үстіне бұл сұхбат мұндағы болжамдардың толығымен расталғанымен қызықты.

 
- Гурам Леванович, макроэкономикалық жағдай нашарлап тұрған жағдайда ұлттық банк монетарлық саясатты жұмсартудың орнына, керісінше күрт күшейтуге кірісіп, 2 қазанда базалық жарнаны 12%-дан 16%-ға көтерді. Реттеушінің осы шешімін сіз қалай бағалайсыз?

 
- Қазір нарыққа түсіп жатқан теңгелік өтімділіктің біразы долларлық өтімділікке айналуда. Сәйкесінше, егер ағымдағы жағдайда қаражатты төмен жарнамен ұлттық валютада ұсынар болсақ, онда бұл айырбас бағамындағы кері ықпалын одан сайын арттырады. Сондықтан Ұлттық банктің базалық жарнасын күрт күшейтуінің себептерінің бірі теңгеге деген қысымды азайтуға талпынуда жатыр.
Бұл ретте реттеушіге ауыр шешім қабылдауға тура келгенін де түсіну керек. Бір жағынан, егер Ұлттық банк базалық жарнаны көтермесе, теңге бағамы бұдан да гөрі қатты қысымға тап болар еді, екінші жағынан базалық жарнаны көтеру арқылы ол экономиканы несиелеу мүмкіндігін азайтты. Сондықтан бұл мәселеде оңтайлы балансты табуға тырысу керек.

 
- Ресейде де осыған ұқсас жағдайды байқауға болады ...

 
- Иә, мұның барлығы ресейлік тәжірибені еске түсіреді, былтыр рубльді еркін айналымға жібергелі бері Ресей Банкі алдымен кезең-кезеңімен, кейін желтоқсанда базалық жарнаны 17% дейін көтеріп жіберді, ондағы мақсат – ресейлік валютаның ары қарай әлсіреуін тоқтату. Валюта нарығында тұрақтылық орнағаннан кейін ол жарнаны біртіндеп 12%-ға дейін түсірді. Бұл ретте жоғары жарна кезеңі ұзаққа созылған жоқ.
Сондықтан, ұлттық банктің де осыған ұқсас жолмен жүруі ғажап емес: базалық жарнаны 16% көтеру арқылы, ол теңгенің қандай деңгейде тұрақталатынын, теңгелік өтімділікке қатысты жағдайдың қалай қалыптасатынын қарайтын болады, сосын барып, жарнаны барынша қолайлы деңгейге дейін түсіру туралы шешім қабылдайтын болады.
Десек те, Ұлттық банктің базалық жарнаны 16% деңгейінде ұзақ уақыт бойы ұстап тұруы экономика үшін кері ықпал етеді, себебі осындай жарна бойынша банктер арқылы несиелеуді көбейту қиын болады.

 
- Яғни Ұлттық Банк мәлім еткендей инфляцияны таргеттеу бойынша мақсаттан емес, базалық ставканы(мөлшерлемені) күрт өсіріп жіберу туралы шешім қабылдай отырып, бірінші кезекте алып-сатарлық операциялар салдарынан теңге бағамының тез, әрі барынша қатты әлсіреуінен сақтап қалуға тырысқан ғой?

  
- Бұл бір-бірімен байланысты нәрселер. Ұлттық банк базалық мөлшерлемені ұлғайта отырып, нарықта теңге құралының құнын арттыруға тырысуда және солайша ұлттық валютаның тартымдылығын арттырмақшы, бұл өз кезегінде экономикадағы инфляциялық қысымды азайтуы керек.

 
- Бірақ 16% деңгейіндегі базалық мөлшерлеме ұлттық валютаның ары қарай әлсіреуін тоқтатуға қабілетті ме, егер иә болса, онда қаншалықты деңгейде?

 
- Барлығы базалық мөлшерлеме мен нарыққа түсіп жатқан өтімділік көлеміне байланысты. Қазан айының аяғында Ұлттық банктің $3 млрд көлеміндегі қаражатын конвертациялау қорытындысы бойынша біз оның Қазақстанның қор биржасына қазан айындағы қатысымының барынша маңызды болғанын көреміз. Сондықтан, әзірге 16% деңгейіндегі базалық жарнаның Ұлттық банктің валюта нарығындағы қатысымын азайтуға мүмкіндік берді дей алмаймыз.

 
- Ал бұл жағдайда Ұлттық банк қаражатын конвертациялағаннан кейін реттеуші теңгені ұстап қалу үшін валюталық интервенция жасауды жалғастыруы мүмкін бе?

- Уақытында көреміз. Бірақ мен Ұлттық банк қабылдап отырған шешімдердің нақты, түсінікті және болжалды болғанын құптаймын. Яғни қандай да бір шешім қабылданғанда оның не үшін қабылданып жатқаны түсіндірілсе, бұл нарық үшін жақсы жағдай болар еді.
Және Ұлттық банктің соңғы мәлімдемелері мен шаралары оның осы бағытқа талпынып жатқанын білдіреді. Мәселен, реттеушінің өзінің валюталық интервенция көлемі бойынша және банктің валюталық операциялар туралы қыркүйектегі статистикалық жарияланымдары – менің оның саясатында алғаш рет көріп отырғаным. Қазір нарыққа осы ақпаратты ұсыну тетіктерін әзірлеу маңызды, және оны оның қатысушылары дұрыс талдап, соның негізінде болжам жасай алатындай етіп дұрыс форматта жасау маңызды.

 
- Ал енді Ұлттық банктің монетарлық саясатын күшейту туралы мәселесіне қайта оралсақ. Оның теңгелік өтімділікті ары қарай қысқартуға алып келетіні түсінікті, әсіресе оның тапшылығы фонында. Осы жағдайда сіз экономиканы банктердің несиелеу өсімінің болашағын қалай бағалайсыз?

 
- Өсім болады, бірақ жай және аз. Алайда несиелеуді тек үкіметтің экономиканың жекелеген салаларын тікелей немесе банктер арқылы қолдауы ғана арттыра алады. Себебі автоөнеркәсіпке, құрылыс компанияларына, ауыл шаруашылығына қолдау көрсету жоспарлары бар ғой. Оларды жүзеге асырған жағдайда жекелеген салаларды несиелеу өседі, ал басқаларында өсім нөлге тең болады, немесе азғантай болады.

 
- Ал сіз монетарлық биліктің іс-әрекетін қалай бағалайсыз? 20 тамызда теңге бағамының еркін айналымына көшу туралы жарияланды, сосын кезекті девальвация орын алды, ал 16 қыркүйекте Ұлттық банк жүргізілген валюталық интервенцияны қайта жаңартатынын ресми түрде мәлімдеді. Мұның барлығы реттеушінің бұрынғы басқарылатын бағамға қайта оралатынын білдірмей ме?

 
- Олай ойламаймын, себебі басқалай жағдайда Ұлттық банк қандай да бір жаңа валюталық дәлізді енгізу туралы немесе бағамның қандай да бір валюта қоржынына тәуелділігі туралы мәлімдеуі керек еді. Бірақ ондай ештеме болған жоқ. Сосын, нарығы терең емес Қазақстан секілді елде, айырбас бағамының құбылмалық деңгейі ойыншылар саны мен көлемінің аз болуы салдарынан жоғары болуы мүмкін екенін түсіну керек. Сондықтан бұл жағдайда Ұлттық банк бағам күніне 10-15% дейін секіріп кетпес үшін нарықтан өтімділікті қағып алып отыруы керек. Бұл реттеушінің міндеттерінің бірі болуы керек, ол бағамның белгілі бір деңгейде қатып қалуын білдірмейді, оның үстіне экономиканың жоғары доларлануы жағдайында. Сәйкесінше, Ұлттық банктің валюталық интервенцияны қайта қолға алуы – бағамның тым артық тербелісін жұмсартуы деп есептеймін, және ол бағам саясатының өзгергенін аңғартпайды.

 
- Онда келесі сұрақ туындайды, ал қазақстандық шындық жағдайында, Қазақстанның шикізат саласы мен доллар түріндегі кіріс ағынына қатты тәуелділігі жағдайында ұлттық валютаның еркін бағамы мүмкін бе?

- Абсолютті өлшемде қазақстандық экономика соншалықты кішкентай емес. Және егер ұлттық валютасы еркін бағамда жүрген, халқының саны мен экономикасының өзі көп параметрлері бойынша Қазақстанмен пара пар Аустралия тәжірибесін алар болсақ, онда шаруашылық жүйесінің қандай да бір құрылымы мен оның өлшемдері салдарынан еркін бағамның мүмкін еместігі туралы айтуға болмас.
Бұл жерде барлығы басқару мүмкіндігіне байланысты. Мәселе реттеушінің басқаруы жайында да - монетарлық саясаты, жалпы экономиканы мемлекеттік басқару туралы. Яғни, мәселе мынада, тек экономикада ғана реформа жасау арқылы және мембасқаруда реформа жасамастан табысқа жетуге болмайды,

 
- Сұхбатыңызға рақмет!

adimage