Ромео КОЛЛИНА, АТФБанк басшысы ДЕПОЗИТТІК БАЗАНЫ ЖАҢАРТПАСА ЖӘНЕ ШЕТЕЛДІК ҚАРЖЫЛАНДЫРУ БОЛМАСА, НЕСИЕЛІК МӨЛШЕРЛЕМЕ ҚАЙТА ӨСЕДІ

 

Алматы. 26 қараша. ҚазТАГ – Игорь Киндоп. Қазақстанның сауда және құрылыс секторындағы көптеген кәсіпорындар қайта несиелендірілді. Банктердегі тәуекел-менеджменттің қатайтылуымен олар қарызға қаржыландыру мүмкіндігінен айрылды. Өз кезегінде банктер тұрақты клиенттерінен айрылды және енді кімге несие берерін білмей отыр. Қазақстандағы несиелендіру мен қалыптасқан күрделі жағдайдан қалай шығуға болатындығы туралы «АТФБанк» АҚ-ның жаңа басқарма төрағасы  Ромео Коллина ҚазТАГ тілшісімен ой бөлісті.  

 

- Колина мырза, сәлеметсіз бе! Бірінші сауалым банктің өзі туралы. Банктің бірінші жартыжылдықтағы пайыздық кірісі 25%-ға азайды. Банктің несиелік әрекеттерінен кірісінің азаюы немен байланысты болды?

 

- Факторлардың бірі - елдің макроэкономикалық сценариімен қатар біздің кредиттік жұмысымыздағы өсудің жоқтығында болды.

 

 - Ол неге орын алды, неліктен банк шығын көріп отыр? Бұл банктің негізгі акционеріне жаға ма? Банкте бос өтімділік артып отыр, ал несиелік портфель төмендеп барады...

 

- Бүкіл банк саласын шарпып өткен экономикалық дағдарыс жағдайында, біз өзіміздің портфель сапасының нашарлауын байқап отырмыз, ол несиелер бойынша мүмкін боларлық шығынға қосымша резерв құруға әкелді. Топ елдің стратегиялық маңыздылығынан АТФБанкке көмек көрсетіп отыр.

Несиелік портфельдің төмендеуі көбінде бөлшек саудадағы және шағын және орта бизнестегі қайта құрылымданған қарыздарды қайтару есебінен, сондай-ақ, несиелерді беру мүмкіндігінің жетіспеушілігінен орын алып отыр. Дегенмен үшінші тоқсанда біз басқа банктерге қарағанда өз көлемімізді айтарлықтай арттыра алдық.

 

 - Неліктен Қазақстан босап қалған артық өтімділік проблемасына ұрынды?

 

 - Артық өтімділік дегеніміз уақытша құбылыс, себебі бізде әлі де болса депозиттер өсіп отырғанда, несиелердің өсуі төмен. Несиелендірудің артуы жағдайды өзгертеді. 

Оның қалпына келуіне ықпал ете алатын факторлар - өтімділіктің жеткілікті көлемі, несиелердің депозиттерге қатынасының қысқаруы, банктердің сыртқы қарыздарының азаюуы, үй шаруашылығының қарыздық салмағының дағдарысқа дейінгі деңгейге төмендеуі, экономиканың қалпына келуі.

Бұл ретте несиелердің өсуіне кедергі келтіретін бірқатар себептер бар. Біріншіден, экономикалық өсу проблемалық несиелер шоғырланған секторлардың – жылжымайтын мүлікпен байланысты қызмет саласы, сондай-ақ сауданың қаржылық жағдайын айтарлықтай жақсарта қойған жоқ. Одан басқа, елде инвестицияның салыстырмалы әлсіз деңгейі сақталуда, тәуекелдің артуы жағдайында  несие қаражатының құны қымбаттауда. Компанияларға несие алу үшін банктерге жүгінуге көп уақыт қажет, себебі қаржылық жоспарлау үнемі кешеуілдеп жүреді. Ал банктерге, өз кезегінде, несие беруді мақұлдауға көп уақыт қажет, себебі олар жобаларды, жағдайды т.б. бағалауы керек

Бірақ, қазірдің өзінде, тамыздан бастап корпоративтік және бөлшек сектордағы да несиелер бойынша аздаған өсім байқалады (1,2 диаграммалар)

 

1-4 диаграммалар: несиелер, берілгендері /депозиттер

 

 

дереккөз: ҚҰБ, ATFBank Research

- Шамадан тыс өтімділіктің артуының алдын алу шаралары бар ма? Бұл кімге байланысты және алғашқы қадамдарды кім жасау керек?

 

 - Банктер несиелік өсімді қалпына келтіру шараларын қолға ала бастады – олар клиенттерімен бірге несиелерді қайта құрылымдау арқылы немесе шешілмейтін жағдайда оларды есептен шығару арқылы өз портфельдерінің сапасын жасқарту бағытында жұмыс істеп жатыр.

Сондай-ақ, банктер және біз – лидерлер пайыздық мөлшерлемелерді төмендете отырып, несиелендіруді қолжетімді ете аламыз.

Ұзақ мерзімді өтімділікке келсек, мынадай сандар қызықты. Қазақстандағы займдардың үлесі ЖІӨ-нің 48%-ын құрайды. Бұл Орталық және Шығыс Еуропа (ОШЕ) елдеріндегідей, бірақ Батыс Еуропадағыдан аз. Алайда ЖІӨ-ге қатысты депозитердің үлесі Қазақстанда ОШЕ-нің басқа елдеріндегіден 35%-ға аз, әсіресе бөлшек депозиттердің базасы аз.

Несиелердің Қазақстанда орналастырылған депозиттерге қатысты көлемі айтарлықтай төмендеді (диаграмма 5). Дегенмен, халықтың салымдары бөлшек несиелерді қаржыландыру үшін ғана жеткілікті (диаграмма 6), бірақ корпоративті сектордың несиелерін қаржыландыруға жеткіліксіз. 2008 жылдың ортасына дейін жетіспеушілік шетелдік қаржыландыру есебінен жабылды, бірақ содан бері бізде банк секторының сыртқы міндеттемелері бойынша ірі нетто-өтеу жүріп жатыр. Корпоративті сектордың жаңа қажеттіліктері артып отырған тұтынушылық сұраныспен қатар несиелердің депозиттерге қатыстылығын арттыра бастады. Жақында несиелік мөлшерлемелер төмендей бастады. Алайда жеке тұлғалардың депозиттері тартылмаса, банктерді шетелдік қаржыландыру қайта жаңартылмаса, несиелік мөлшерлемелер ұзақ мерзімді келешекте өсе бастауы мүмкін.

 

диаграммалар5-6

 

Дереккөз: ҚҰБ, ATFBank Research

 

 

 - Қазақстандық кәсіпорындар шамадан артық несиелендірілген деген сөз қайдан шықты, бұл рас па?

 

 - Бұл - кейбір компаниялар мен секторларға қатысты дұрыс.Проблемалар негізінен құрылыс және сауда секторларында шоғырланған. Бұл секторлардың үлесіне мерзімі өтіп кеткен барлық займдардың шамамен 50% келіп отыр (кесте 1).

 

 

кесте1

 

10-Қырқүйек

Млн.теңге

Млн.долл

Барлық займдардың%

%жалпы мерзімі өтіп кеткендердің ішінде мерзімі өтіп кеткендері

Барлығы экономика салалары бойынша

7493312

50975

100

100

Оның ішінде:

 

 

 

 

Тау-кен өндіру өнеркәсібі

246179

1675

3,3

5

Өңдеуші өнеркәсіп

463631

3154

6,2

5,6

Ауыл шаруашылығы

278209

1893

3,7

3,1

Құрылыс

1408644

9583

18,8

20,8

Тасымалдау

208033

1415

2,8

1,6

Байланыс

50986

347

0,7

0,2

Сауда

1766108

12014

23,6

28

Басқалары (өндірістік емес сала, жеке қызмет)

3029708

20610

40,4

35,7

 

 

 

 

Дереккөз: ҚҰБ, ATFBank Research

 

ҚР компанияларының сыртқы қарызы ЖІӨ-нің 80% және тауарлар мен қызметтер экспортының 120%құрайды, бұл аз емес. Бірақ жартысына жуығы фирмаішілік міндеттемелердің үлесіне тиетініне назар аудару керек (кесте 2), яғни, бұл бас компаниялардың өз «еншілестерінің» газ және мұнай кен орындарын дамытуды қаржыландыру болып табылады.

 

Кесте 2 

 

Сыртқы экономикалық қарыз: Заемшының сыртқы экономикалық қызметінің негізгі түрлері бойынша 30.06.2010 ж. жағдай, млн.АҚШ долл.

 

Қызметі

30.06.2010ж жағдай

Фирмаішілік несиелеу

Барлығы фирмаішілік несиелеуді қоспағанда

БАРЛЫҒЫ

 

 

 

АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҚ, АҢШЫЛЫҚ, ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ БАЛЫҚ АУЛАУ

268,6

25,6

243

ПАЙДАЛЫ ҚАЗБАЛАР ӨНДІРУ

11083,9

6582,3

4501,6

Шикі мұнай мен табиғи газ өндіру

8095,9

5080,7

3015,2

ӨҢДЕУШІ ӨНЕРКӘСІП

4534,5

507,8

4026,7

Азық-түлік тауарларының, сусындар мен темекі өнімдерінің өндірісі

777,1

64,3

712,8

Түсті металл өндірісі

2622,6

140

2482,6

ЭЛЕКТР ҚУАТЫМЕН, СУМЕН, ГАЗБЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ

743,8

138,4

605,4

ҚҰРЫЛЫС

10046,4

1223,8

8822,6

КӨТЕРМЕ ЖӘНЕ БӨЛШЕК САУДА; АВТОКӨЛІК ҚҰРАЛДАРЫН, МОТОЦИКЛДАРДЫ, ТҰРМЫСТЫҚ БҰЙЫМДАРДЫ, ЖЕКЕ ПАЙДАЛАНУ ЗАТТАРЫН ЖӨНДЕУ

5441,1

1032,7

4408,5

ҚОНАҚ ҮЙЛЕР МЕН МЕЙРАМХАНАЛАР

191,4

28,8

162,6

КӨЛІК, САҚТАУ ЖӘНЕ БАЙЛАНЫС

3247,6

917,8

2329,8

Жерүсті көлігі

1818,4

713

1105,3

Көлік қызметін қамтамасыз ету

727,2

137,4

589,8

ЖЫЛЖЫМАЙТЫН МҮЛІКПЕН ОПЕРАЦИЯЛАР, ЖАЛҒА БЕРУ ЖӘНЕ ҚЫЗМЕТТЕР КӨРСЕТУ

48057,3

44422,7

3634,7

Жылжымайтын мүлікпен операциялар

648,1

169,6

478,5

Заңгерлік, бухгалтерлік,есептік және аудиторлық қызмет, салық салу бойынша консультациялар, нарықтық зерттеулер, коммерциялық мәселелер және басқару мәселелері бойынша кеңес беру

7502,3

6651,8

850,5

Геологиялық барлау жұмыстары және барлаушылар

38903,8

37345,4

1558,4

МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУ

2352,2

0

2352,2

БІЛІМ, ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ЖӘНЕ ҚОҒАМДЫҚ ЖҰМЫС

202,2

49,3

152,9

КӘСІБИ ҰЙЫМДАРДЫҢ, ҚАУЫМДАСТЫҚТАР МЕН ОДАҚТАРДЫҢ ҚЫЗМЕТІ

54,6

45

9,6

БАСҚА КАТЕГОРИЯЛАРҒА ЖАТҚЫЗЫЛМАҒАН ҚЫЗМЕТ

233,5

2

231,5

 

 

 

 Дереккөз: ҚҰБ

 

Тағы бір қызықты жағдай: өңдеуші өнеркәсіпте 2010 жылдың қаңтарынан қырқүйегіне дейін негізгі капиталған инвестициялардың 80% өз қаржы есебінен жүзеге асырылған. Бұл – айтарлықтай көрсеткіш.

Сондықтан, әрине кейбір салаларда шамадан тыс несиелендірілген компаниялар бар, олар займ алу мүмкіндіктерін әлі толық пайдаланып үлгермеген. Біз мұндай компаниялармен оларды несиелендіру мүмкіндіктерін талқылауға қуана дайынбыз.

 

 - Шамадан тыс несиелендірілген кәсіпорындар акцияларымен нарыққа келеді деп күтуге бола ма? Мұндай проблема Еуропада бар ма және ол жақтағылар оны қалай шешеді?

 

 - Капиталды арттыру – жеке қаржы мен заем қаржының арақатынасын азайту үшін пайдаланылатын халықаралық әдіс. Бұған капиталды стандартты арттыру және қаржылық қиындықтары бар компанияларға кіретін «private equity» (тікелей инвестициялар - ҚазТАГ) қорлары кіреді. Мұндай Қазақстанда да бар, бірақ Қазақстанның құнды қағаздар нарығының аз дамығанына байланысты және шетелдік private equity қорларын тарта алатын компаниялардың активтерінің аздығына байланысты, бұл шамадан тыс қарызы бар қазақстандық компаниялардың мәселелерін шешудің негізгі әдісі осы деп ойламаймыз. Оларды займдарды қайта құрылымдау, бизнес-моделін жақсарту, қосу, жұту арқылы шешуі мүмкін.

Дегенмен, кейбір ірі компаниялар Лондон қор биржасында немесе басқа жерде қосымша эмиссияның акцияларын шығаруды қарастыруға ниет танытуы мүмкін.


adimage